ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ


  1. Εισαγωγή στην τροφική αλλεργία
  2. Πως συμβαίνουν οι αντιδράσεις στην τροφική αλλεργία;
  3. Παίζει η κληρονομικότητα ρόλο στην τροφική αλλεργία;
  4. Ποια είναι τα συμπτώματα και τα σημεία στην τροφική αλλεργία;
  5. Έτρωγα συνέχεια μια τροφή και εμφάνισα τώρα αντίδραση. Είναι δυνατό;
  6. Ποιες είναι οι κυριότερες τροφές που προκαλούν αλλεργία στην παιδική ηλικία;
  7. Ποια είναι η επίδραση του θηλασμού στην τροφική αλλεργία;
  8. Ποιες είναι οι κυριότερες τροφές που προκαλούν αλλεργία στην ενήλικο ζωή;
  9. Τι είναι η διασταυρούμενη αντιδραστικότητα στην τροφική αλλεργία;
  10. Πως γίνεται η διάγνωση της τροφικής αλλεργίας;
  11. Ποιες καταστάσεις μπορούν να μιμηθούν την τροφική αλλεργία;

Άλλες ειδικές μορφές τροφικής αλλεργίας

  1. Τι είναι η τροφοεξαρτώμενη αλλεργία;
  2. Πρωκτοκολίτιδα
  3. Εντεροκολίτιδα
  4. Ατοπική δερματίτιδα και τροφική αλλεργία
  5. Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

 Ποια είναι η θεραπεία της τροφική αλλεργίας;

  1. Δίαιτα αποφυγής
  2. Θεραπεία της αλλεργικής αντίδρασης σε τροφή



1. Εισαγωγή στην τροφική αλλεργία


Οι άνθρωποι μπορεί να εμφανίσουν πολύ συχνά μια ανεπιθύμητη αντίδραση σε κάποια τροφή. Οι αντιδράσεις αυτές δεν είναι πάντα αλλεργικές. Στις Δυτικές χώρες μόνο ένα ποσοστό 3% των ενηλίκων και ένα 6-8% των παιδιών έχει κλινικά αποδεδειγμένη τροφική αλλεργία.

Οι αντιδράσεις στις τροφές μπορεί , εκτός από αλλεργικές ,να είναι αντιδράσεις δυσανεξίας (όπως στο γάλα στη δυσανεξία στη λακτόζη), δηλητηρίαση από τροφή , τοξικές αντιδράσεις κ.ά. Οι αλλεργικές τροφικές αντιδράσεις έχουν συμμετοχή του ανοσολογικού μηχανισμού και παρουσιάζονται με χαρακτηριστικά συμπτώματα.



2. Πως συμβαίνουν οι αντιδράσεις στην τροφική αλλεργία;


Στην τροφική αλλεργία οι αντιδράσεις οφείλονται σε πρωτεΐνες της ένοχης τροφής που ονομάζονται αλλεργιογόνα. Τα αλλεργιογόνα αυτά αντέχουν στη θερμότητα κατά την παρασκευή του τροφίμου, στην πέψη των ενζύμων του σάλιου του στόματος και του στομάχου και καταφέρνουν έτσι να περάσουν ανέπαφα από το γαστρεντερικό, πηγαίνοντας να συναντήσουν τα ειδικά IgE  αντισώματα. Τα αντισώματα αυτά αναγνωρίζουν τα αλλεργιογόνα  και βρίσκονται κυρίως σε ειδικά κύτταρα, τα μαστοκύτταρα (εικόνα 1).

Επάνω στο μαστοκύτταρο όταν τα αντισώματα συναντήσουν το τροφικό αλλεργιογόνο, το ενεργοποιούν και με τη σειρά του το μαστοκύτταρο απελευθερώνει αλλεργικούς μεσολαβητές- ουσίες που προκαλούν την αντίδραση. Τα μαστοκύτταρα βρίσκονται στους πνεύμονες, στο δέρμα, στη μύτη, στο γαστρεντερικό και από εκεί αναμένονται τα συμπτώματα της τροφικής αλλεργίας. Τα IgE αντισώματα, δεν παράγονται τη στιγμή της αντίδρασης , αλλά προϋπάρχουν και έτσι το άτομο χαρακτηρίζεται ευαισθητοποιημένο.




3. Παίζει η κληρονομικότητα ρόλο στην τροφική αλλεργία;


Η προδιάθεση να παράγει κάποιος ειδικά IgE αντισώματα σε αθώες ουσίες , όπως οι τροφές, φαίνεται ότι επηρεάζεται κληρονομικά. Έτσι τα άτομα με τροφική αλλεργία προέρχονται συχνά από γονείς με κάποια  αλλεργία όπως αναπνευστική αλλεργία (ρινίτιδα και άσθμα) σε γύρεις, ακάρεα σκόνης, ζώα ή τροφική αλλεργία ή με μια πάθηση του δέρματος, την ατοπική δερματίτιδα.




4. Ποια είναι τα συμπτώματα και τα σημεία στην τροφική αλλεργία;


Τα συμπτώματα εμφανίζονται σε μικρό χρονικό διάστημα από τη λήψη της τροφής, συνήθως σε διάστημα από λίγα λεπτά έως μία ώρα. Συχνά όσο πιο σύντομα ξεκινά η αντίδραση από τη λήψη, τόσο πιο σοβαρή είναι η αντίδραση.

 Τα συμπτώματα που παρατηρούνται είναι τα παρακάτω:

 

α. από το στόμα: Κνησμό στα χείλη , στη γλώσσα, στην υπερώα, στο φάρυγγα ή οίδημα («πρήξιμο») στα χείλη ή στη γλώσσα (Στοματοφαρυγγικό σύνδρομo – oral allergy syndrome OAS).

 β. από το δέρμα: Ερυθρότητα, κνίδωση (εικόνα 2), αγγειοοίδημα στα χείλη ή στα βλέφαρα

 γ. Από τη μύτη: Υδαρή καταρροή, κνησμό, φταρνίσματα, συμφόρηση («μπούκωμα»)

 δ. από τους πνεύμονες: Βήχα, δυσκολία στην αναπνοή, βάρος στο στήθος, «σφύριγμα»

 ε. από το γαστρεντερικό. Ναυτία, κοιλιακό πόνο, εμετό ή διάρροια.

 στ. από το κυκλοφορικό. Αδυναμία, εφίδρωση, αίσθημα απώλειας αισθήσεων, απώλεια αισθήσεων.


Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να είναι από ήπια μέχρι σοβαρά και σε κάποιες περιπτώσεις, θανατηφόρα, ιδίως αν δεν αντιμετωπισθούν άμεσα και σωστά. Τα συμπτώματα διαρκούν από λεπτά έως και λίγες ώρες, αν αφεθούν χωρίς θεραπεία.





5. Έτρωγα συνέχεια μια τροφή και εμφάνισα τώρα αντίδραση. Είναι δυνατό;


Σε αντίθεση με την κοινή πίστη ότι η τροφική αλλεργία συμβαίνει κατά την πρώτη λήψη της τροφής, η αντίδραση μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε στιγμή κατά τη ζωή ενός άτομου, ακόμη και σε τροφή που έτρωγε μέχρι τότε χωρίς πρόβλημα, αρκεί να έχει προηγούμενα να έχει ευαισθητοποιηθεί, δηλαδή να έχει παράγει ειδικά αντισώματα.



6. Ποιες είναι οι κυριότερες τροφές που προκαλούν αλλεργία στην παιδική ηλικία;


Στη βρεφική ηλικία οι συνήθεις τροφές που προκαλούν  αλλεργία είναι το γάλα αγελάδας και το αυγό. Το αυγό είναι ιδιαίτερα συχνό στην ατοπική δερματίτιδα. Έτσι η αλλεργία στο γάλα αντιμετωπίζεται με ειδικά υποαλλεργικά γάλα, εκτεταμένης υδρόλυσης ή στοιχειακά. Η αλλεργία στο γάλα και στο αυγό συνήθως εξαφανίζονται τα πρώτα χρόνια της ζωής, ενώ σε κάποια άτομα , κυρίως με σοβαρή ατοπική δερματίτιδα, άσθμα ή με υψηλούς τίτλους ειδικών IgE αντισωμάτων , η αλλεργία αυτή μπορεί να διαρκέσει περισσότερο.

Ενώ η αλλεργία στο αυγό και το γάλα της τροφικής αλλεργία συνήθως ξεπερνιέται, αντίθετα τροφικές αλλεργίες που εμφανίζονται αργότερα στην παιδική ηλικία , στην εφηβική ή στην ενήλικο ζωή έχουν διαφορετική πορεία και διαρκούν εφόρου ζωής. Τέτοιου είδους τροφικές αλλεργίες είναι  σε ξηρούς καρπούς, ψάρια, όσπρια, οστρακοειδή, φρούτα (εικόνα 3).



7. Ποια είναι η επίδραση του θηλασμού στην τροφική αλλεργία;


Μελέτες έχουν δείξει ότι σε υψηλού κινδύνου βρέφη (δηλαδή από οικογένειες με αλλεργικούς γονείς) ο αποκλειστικός θηλασμός (εικόνα 4) τους τέσσερεις πρώτους μήνες της ζωής προστατεύει από το βρεφικό έκζεμα-ατοπική δερματίτιδα  και την αλλεργία στο γάλα στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής του βρέφους. Δε γνωρίζουμε για το αν προστατεύει στην επόμενα χρόνια της ζωής.

Υπάρχουν και ειδικές μορφές αλλεργίας (πρωκτοκολίτιδα και  τροφο-επαγόμενη εντεροκολίτιδα), όπου τα αλλεργιογόνα περνούν από το γάλα της μητέρας στο βρέφος, οπότε θα πρέπει να τα αποφεύγει αυστηρά η μητέρα στη δίαιτά της , όσο θηλάζει.





8. Ποιες είναι οι κυριότερες τροφές που προκαλούν αλλεργία στην ενήλικο ζωή;


Στην ενήλικο ζωή τα συνήθη αλλεργιογόνα είναι το αράπικο φιστίκι (peanut), ξηροί καρποί (καρύδι, αμύγδαλο κ.ά.), σουσάμι, ψάρια, οστρακοειδή (γαρίδες, αστακός κ.ά.) φρούτα (ροδάκινο, σταφύλι, κεράσι ), λαχανικά (λάχανο) κ.ά.

Κάποια άτομα είναι εξαιρετικά ευαίσθητα σε μικρές ποσότητες, κυρίως αυτά με τις σοβαρές αντιδράσεις, ενώ άλλοι ασθενείς μπορούν να ανέχονται μικρές ποσότητες, χωρίς να αντιδρούν. Ο γενικός κανόνας είναι ότι οι τροφικές αλλεργίες που εμφανίζονται όψιμα, μετά τη βρεφική ηλικία, παραμένουν εφ’ όρου ζωής.




9. Τι είναι η διασταυρούμενη αντιδραστικότητα στην τροφική αλλεργία;


Είναι συχνό το φαινόμενο στην τροφική αλλεργία το αλλεργικό άτομο να αντιδρά σε μια τροφή αλλά και σε άλλες τροφές που ανήκουν στην ίδια ομάδα. Έτσι π.χ. όταν αντιδρά σε ένα ψάρι , πολύ συχνά αντιδρά και σε άλλα ψάρια. Αυτό οφείλεται στο ότι το αλλεργιογόνο υπάρχει το ίδιο ή παρόμοιο στις συγγενείς αυτές τροφές και προκαλεί την αντίδραση. Η γνώση αυτή είναι σημαντική για τις οδηγίες του αλλεργιολόγου προς την αποφυγή των τροφών.




10. Πως γίνεται η διάγνωση της τροφικής αλλεργίας;


Ο αλλεργιολόγος θα σας πάρει αναλυτικά το ιστορικό, το οποίο είναι το σημαντικότερο εργαλείο στην αναζήτηση της τροφικής αλλεργίας. Αυτό περιλαμβάνει την περιγραφή των αντιδράσεων, την τροφή ή οι τροφές που καταναλώσατε πριν την αντίδραση, το χρόνο που μεσολάβησε μεταξύ κατανάλωσης και αντίδρασης, τη ποσότητα που καταναλώσατε, τον τρόπος με τον οποίο παρασκευάσθηκε η τροφή, τις τροφές που αποφεύγετε, ένα αναλυτικά διαιτολογικό ιστορικό και άλλα στοιχεία που ο γιατρό σας μπορεί να θεωρήσει σημαντικά.  

Μετά το ιστορικό, ανάλογα με την περίπτωση, για την επιβεβαίωση ή τον αποκλεισμό της διάγνωσης, μπορεί να ακολουθήσουν δερματικά τεστ νυγμού (εικόνα 5) με τροφές, προσδιορισμός ειδικών IgE αντισωμάτων στο αίμα έναντι των τροφών, τροφικές προκλήσεις ή δίαιτες αποφυγής.





11. Ποιες καταστάσεις μπορούν να μιμηθούν την τροφική αλλεργία;


Καταστάσεις που μπορούν να μιμηθούν την τροφική αλλεργία και πρέπει να αποκλεισθούν είναι οι παρακάτω:

Α) Η τροφική δηλητηρίαση λόγω τοξινών ή μικροβίων που περιέχουν οι τροφές

Β) Σκομβροείδωση. Πάθηση που μοιάζει με αλλεργία , αλλά οφείλεται στη λήψη ψαριών που έχουν παραμείνει εκτός συντήρησης, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη μικροβίων που παράγουν ισταμίνη ή παρόμοιες ουσίες και αυτές προκαλούν την αντίδραση. Το χαρακτηριστικό είναι ότι κι αλλά άτομα , που έφαγαν το ίδιο ψάρι στο ίδιο τραπέζι, παρουσιάζουν παρόμοια συμπτώματα.

Γ) Δυσανεξία στη λακτόζη. Πάθηση , που συνήθως εμφανίζεται , στην παιδική ηλικία και χαρακτηρίζεται από μετεωρισμό, εμετό ή κοιλιακό πόνο μετά τη λήψη γάλακτος. Οφείλεται στην ανεπάρκεια ενός ενζύμου, το οποίο δε διασπά τη λακτόζη του γάλακτος, με αποτέλεσμα να διασπούν τα βακτήρια του έντερου τη λακτόζη και να παράγονται αέρια που προκαλούν τα συμπτώματα.

Δ) Δυσανεξία στη γλουτένη- Κοιλιοκάκη. Οφείλεται σε παθολογική αντίδραση του ανοσολογικού συστήματος σε ένα συστατικό των δημητριακών (σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη), τη γλουτένη. Η αντίδραση αυτή προκαλεί διάρροια, σύνδρομο δυσαπορρόφησης, καχεξία, καθυστέρηση της αύξησης, αναιμία. Αντιμετωπίζεται με τη αποφυγή γλουτένης στις τροφές.

Ε) Άλλες παθήσεις είναι η γευστική ρινίτιδα (καταρροή κατά το γεύμα), το πεπτικό έλκος, η χολολιθίαση νόσος του Crohn , κ.ά.



Άλλες ειδικές μορφές τροφικής αλλεργίας


12. Τι είναι η τροφοεξαρτώμενη αλλεργία;


 Είναι μια ειδική μορφή τροφικής αλλεργίας, κατά την οποία ο ασθενής εμφανίζει αναφυλακτική αντίδραση αφού έχει φάει προηγουμένως κάποια συγκεκριμένη τροφή (π.χ. ξηροί καρποί) και ασκηθεί σε διάστημα 3-4 ωρών από το γεύμα. Η αντίδραση αυτή δεν εμφανίζεται , όταν τρώει μόνο την τροφή ή όταν ασκείται μεμονωμένα. Χρήζει αλλεργιολογικού ελέγχου και οδηγιών.



13. Πρωκτοκολίτιδα


Σχετικά συχνή πάθηση των βρεφών τα τελευταία έτη. Εμφανίζεται με την παρουσία βλέννας, αίματος σε διαρροϊκά κόπρανα σε ένα παιδί κατά τα άλλα υγιές, Η παρουσία του αίματος τρομάζει τους γονείς. Μετά τον αποκλεισμό άλλων παθήσεων, ο αλλεργιολόγος θα προτείνει την αποφυγή αλλεργιογόνων τροφών από το διαιτολόγιο της μητέρας, συνήθως γαλακτοκομικών προϊόντων που θα έχει ως συνέπεια τη επάνοδο των φυσιολογικών κενώσεων. Είναι πάθηση με άριστη πρόγνωση και μέχρι την ηλικία των δύο ετών όλα τα παιδιά μπορούν να πίνουν αγελαδινό γάλα.


14. Εντεροκολίτιδα

Σπανιότατη και σοβαρή πάθηση της βρεφικής αλλεργίας. Το βρέφος εμφανίζει οξεία αντίδραση 2-6 ώρες μετά τη λήψη της ένοχης τροφής με εντόνους κα αλλεπάλληλους εμετούς, διάρροιες που μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση και shock. Χρήζει άμεσης διακοπή κα αποφυγής της τροφής (συνήθως γάλα αγελάδας , ρύζι ) και χορήγηση υπολλεργικού γάλακτος.





15. Ατοπική δερματίτιδα και τροφική αλλεργία


Η ατοπική δερματίτιδα συχνά συνδυάζεται με την τροφική αλλεργία. Έτσι ένα ποσοστό των παιδιών εμφανίζει αλλεργία στο αυγό ή στο γάλα, ενώ αργότερα η αλλεργία αυτή υποχωρεί και μπορεί να δώσει τη θέση της σε άλλες τροφικές αλλεργίες όπως το ψάρι, οι ξηροί καρποί ή τα όσπρια. Η τροφική αλλεργία εμφανίζεται ως αναφυλακτική αντίδραση λίγη ώρα μετά τη λήψη της ένοχης τροφής ή ως επιδείνωση του δερματικού εκζέματος από μια ως δύο μέρες μετά τη λήψη της τροφής.

 


16. Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα


Σπάνια πάθηση που έχει αρχίσει να γίνεται συχνότερη τα τελευταία έτη  . Παρουσιάζεται με δυσκολία στο να καταπιεί στερεή τροφή  αλλά όχι υγρά. Η κάθοδος της τροφής μπορεί να συνοδεύεται από πόνο. Άλλοτε υπάρχουν συμπτώματα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης (αναγωγές και οπισθοστερνικός καύσος), άρνηση τροφής ή έμετοι.

 Συχνά τα άτομα αυτά ανήκουν σε αλλεργικές οικογένειες ή και τα ίδια είναι ατοπικά. Γίνονται διαγνωστικές –επιδερμικές και δια νυγμού δοκιμασίες με τροφές που μπορούν να καθοδηγήσουν τις δίαιτες αποφυγής και να βελτιώσουν την οισοφαγίτιδα. Η διάγνωση και η παρακολούθηση γίνεται σε συνεργασία γαστρεντερολόγου και αλλεργιολόγου.





Ποια είναι η θεραπεία της τροφική αλλεργίας;


17. ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΗ ΑΠΟΦΥΓΗ


Η πρωταρχικός τρόπος αντιμετώπισης της τροφικής αλλεργίας είναι η αποφυγή της τροφής ή των τροφών που προκάλεσαν την αντίδραση. Ενώ για ορισμένες τροφές κάτι τέτοιο είναι εύκολο, για άλλες όπως το γάλα, το αυγό, το αράπικο φιστίκι, οι ξηροί καρποί, το σουσάμι είναι δύσκολο, με αποτέλεσμα να συμβαίνουν αντιδράσεις σε ασθενείς, διότι δε γνώριζαν τι περιείχε η τροφή που έφαγαν.

Έτσι τα φιστικιά χρησιμοποιούνται ως πρωτεϊνικά συμπληρώματα, το αυγά σε dressing σαλατών ή το γάλα σε αρτοσκευάσματα. Έτσι τα αλλεργικά άτομα θα πρέπει να διαβάζουν αναλυτικά τα περιεχόμενα στην ετικέτα ενός τυποποιημένου προϊόντος ή σε εστιατόρια να ρωτούν σχολαστικά και να μην τρώνε πιάτα, που περιέχουν ένοχες τροφές.

Παρόλα αυτά αντιδράσεις από λανθασμένη εκτίμηση θα συμβούν, ιδίως σε νεαρά άτομα, ενώ  γνώριζαν προηγουμένως την αλλεργία τους.



18. ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΤΡΟΦΗ


Τα άτομα με τροφική αλλεργία θα πρέπει να έχουν μαζί τους αδρεναλίνη (εικόνα 6) ώστε να μπορούν να την κάνουν αμέσως με την εκδήλωση των συμπτωμάτων. Όπως είπαμε η εσφαλμένη έκθεση σε μια τροφή μπορεί να συμβεί κα σε αυτή την περίπτωση ο ασθενής θα πρέπει να γνωρίζει πως θα αντιδράσει. Μαζί με την αδρεναλίνη θα πρέπει να έχει αντιϊσταμινικά και δισκία κορτικοστεροειδών. Μετά τη χρήση των παραπάνω δε θα πρέπει να εφησυχάσει, αλλά θα πρέπει να κατευθυνθεί στο πλησιέστερο χώρο για ιατρική βοήθεια και παρακολούθηση. Δε θεωρείται ενδεδειγμένη η ανοσοθεραπεία (χορήγηση ολοένα αυξανόμενων ποσοτήτων της ένοχης τροφής) για τη θεραπεία της τροφικής αλλεργίας. Ερευνητικά γίνονται προσπάθειες με πρωτοκόλλα απευαισθητοποίησης σε παιδιά , κυρίως στο γάλα.

ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

                                                                                                                                                 Το σύνολο του περιεχομένου διατίθεται αυστηρά για προσωπική χρήση.

©2011 - Νικόλαος Α. Κουτσοστάθης                                        Απαγορεύεται η χρήση του, σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη.

ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

Εικόνα 1. Μαστοκύτταρο που απελευθερώνει το περιεχόμενο των κοκκίων του

Εικόνα 2. Οξεία κνίδωση

Εικόνα 3. Τροφές που προκαλούν αλλεργία

Εικόνα 4. Θηλασμός και τροφική αλλεργία

Εικόνα 5. Δερματικές δοκιμασίες νυγμού

Εικόνα 6. Εκτέλεση αυτοενιέμενης αδρεναλίνης απο τον ίδιο τον ασθενή στο μηρό του