ΝΙΚΟΛΑΟΣ Α. ΚΟΥΤΣΟΣΤΑΘΗΣ ΑΛΛΕΡΓΙΟΛΟΓΟΣ Ενηλίκων - Παίδων Δίπλα στον αλλεργικό ασθενή ...

                                                                                                                                                 Το σύνολο του περιεχομένου διατίθεται αυστηρά για προσωπική χρήση.

©2011 - Νικόλαος Α. Κουτσοστάθης                                        Απαγορεύεται η χρήση του, σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη.

ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΣΕ ΥΜΕΝΟΠΤΕΡΑ (ΜΕΛΙΣΣΑ, ΣΦΗΚΑ, κ.ά.)


  1. Ποια είναι τα συνήθη υμενόπτερα στον Ελλαδικό χώρο;
  2. Γιατί τα υμενόπτερα τσιμπούν;
  3. Υπάρχουν ομάδες πληθυσμού που έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να δεχθούν νυγμό από υμενόπτερα;
  4. Τι αντίδραση στον άνθρωπο  μπορεί να προκαλέσει ο νυγμός ενός υμενοπτέρου;
  5. Πως γίνεται η διάγνωση της πάθησης;
  6. Ποια η σημασία της μαστοκυττάρωσης για την αναφυλαξία στα υμενόπτερα;
  7. Ποια είναι η θεραπείας της αναφυλαξίας σε υμενόπτερα;
  8. Τι μέτρα πρέπει να λάβω , ώστε να μειώσω την πιθανότητα να ξανατσιμπηθώ;





1. Ποια είναι τα συνήθη υμενόπτερα στον Ελλαδικό χώρο;


Τα συνήθη υμενόπτερα, που είναι υπεύθυνα για την εμφάνιση αλλεργικών αντιδράσεων στον Ελλαδικό χώρο , είναι τα παρακάτω:

Οι πολίστες (Polistes) (εικόνα 3). Μάλιστα η διάκριση πολιστών και κοινής σφήκας είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Ο πολίστας φτιάχνει φωλιά, που μοιάζει χάρτινη, κυρίως σε ταβάνια ή δέντρα, έχει ατρακτοειδές σχήμα. Συναντάται κατά κύριο λόγο στη Μεσόγειο.

Η Vespa crabro (“σκούρκος»)(εικόνα 4). Ο «σκούρκος» φτιάχνει τις φωλιές του σε κουφάλες δέντρων ή σε φωλιές πουλιών.




2. Γιατί τα υμενόπτερα τσιμπούν;


Τα υμενόπτερα τσιμπούν γιατί αμύνονται. Έτσι όταν πλησιάζουμε σε κοντινή απόσταση ένα μελίσσι, αυξάνει η πιθανότητα να δεχθούμε επίθεση. Η μέλισσα, λόγω της κατασκευής που έχει το κεντρί της, τσιμπά μια φόρα, αφήνει το κεντρί της και πεθαίνει. Αντίθετα η σφήκα μπορεί να πετύχει πολλαπλούς νυγμούς και δεν αφήνει κεντρί. Τα υμενόπτερα τσιμπούν συχνά τις απογευματινές ώρες, όταν  είναι κουρασμένα ή αν δεν βρίσκουν τροφή. Έντονα χρώματα ή αρώματα, απότομες ή εχθρικές κινήσεις αυξάνουν την πιθανότητα νυγμού.




3. Υπάρχουν ομάδες πληθυσμού που έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να δεχθούν νυγμό από υμενόπτερα;

 

Από νυγμό μέλισσας κινδυνεύουν περισσότερο οι μελισσοκόμοι (εικόνα 5) κα οι συγγενείς τους.Από νυγμό ,τόσο μέλισσας όσο και από σφήκας, κινδυνεύουν περισσότερο άτομα που εργάζονται σε υπαίθριο χώρο, όπως αγρότες και οδηγοί.






4. Τι αντίδραση στον άνθρωπο  μπορεί να προκαλέσει ο νυγμός ενός υμενοπτέρου;


Ο νυγμός των υμενοπτέρων μπορεί να προκαλέσει τις παρακάτω αντιδράσεις:

 

Α. Τοπική αντίδραση με πόνο, κάψιμο, ερυθρότητα και οίδημα στο σημείο του νυγμού. Είναι η συνήθης φυσιολογική αντίδραση , διαρκεί λίγες ώρες και υποχωρεί.


 Β. Μεγάλη τοπική αντίδραση(εικόνα 6). Σε αυτή την αντίδραση η ερυθρότητα και το πρήξιμο   είναι εντονότερο την επόμενη μέρα του νυγμού ,επεκτείνεται και μπορεί να διαρκεί αρκετές μέρες. Συνοδεύεται από έντονο κνησμό. Μπερδεύεται συχνά με μόλυνση και λανθασμένα δίνονται αντιβιοτικά. Είναι συχνή αντίδραση.


 Γ. Αναφυλαξία. Σε λίγη ώρα, από λίγα λεπτά ως και μια ώρα,  μετά το νυγμό μπορεί να εμφανιστούν τα παρακάτω συμπτώματα:

 Ο αλλεργιολόγος θα εκτιμήσει τη σοβαρότητα της αντίδρασης και θα εκτιμήσει την ανάγκη για ανοσοθεραπεία


 Δ. Τοξικές αντιδράσεις συμβαίνουν όταν ο ασθενής δεχθεί δεκάδες ή εκατοντάδες νυγμούς. Οφείλονται στην τοξική δράση του δηλητηρίου και μπορεί να εμφανισθεί καρδιακή, ηπατική, νεφρική  δυσλειτουργία ή  αιματολογικές διαταραχές.


Ε. Ασυνήθιστες αντιδράσεις. Σπάνιες και όχι πάντα καλά τεκμηριωμένες αντιδράσεις όπως περιφερική νευροπάθεια, σύνδρομο Guillain-Barre,σύνδρομο ομοιάζον με ορονοσία κ.ά.

 



5. Πως γίνεται η διάγνωση της πάθησης;


Η διάγνωση της αναφυλαξίας σε υμενόπτερα γίνεται από τον ειδικό αλλεργιολόγο ,ο οποίος θα λάβει λεπτομερές ιστορικό (καταγραφή επεισοδίων, συνθήκες νυγμού, αναγνώριση υμενοπτέρων κ.ά.). Εν συνεχεία θα εκτελέσει δερματικές δοκιμασίες για την επιβεβαίωση της αλλεργίας και θα παραγγείλει εξετάσεις στο αίμα για την ανίχνευση ειδικών IgE αντισωμάτων έναντι των υμενοπτέρων.






6. Ποια η σημασία της μαστοκυττάρωσης για την αναφυλαξία στα υμενόπτερα;


Υπάρχει μια σπάνια πάθηση, η μαστοκυττάρωση ,η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένο αριθμό των κυττάρων της «αλλεργίας», τα μαστοκύτταρα που παράγουν μια ουσία  , που ονομάζεται τρυπτάση. Τα άτομα αυτά ,εκτός των άλλων , έχουν την ιδιότητα να εμφανίζουν ιδιαίτερα σοβαρές αντιδράσεις (κυρίως με απώλεια αισθήσεων) σε υμενόπτερα. Οι ασθενείς με μαστοκυττάρωση και αναφυλαξία σε υμενόπτερα χρήζουν ανοσοθεραπεία και μάλιστα εφ’ όρου ζωής.




7. Ποια είναι η θεραπεία της αναφυλαξίας σε υμενόπτερα;


ΣΕΤ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ – ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΑΦΥΛΑΞΙΑΣ

Ο ασθενής θα πρέπει να έχει μαζί του σετ αντιμετώπισης (αυτοενιέμενη αδρεναλίνη (εικόνα 8), αντιϊσταμινικά δισκία και κορτικοστεροειδή) στην περίπτωση που ξανατσιμπηθεί. Σε περίπτωση αντίδρασης σε υμενόπτερο θα πρέπει να έχει την αδρεναλίνη μαζί του , να ξέρει να την κάνει και να την εκτελέσει άμεσα με την έναρξη των συμπτωμάτων. Στα αλλεργικά παιδιά σε υμενόπτερα θα πρέπει να είναι εκπαιδευμένοι οι γονείς τους. Η αδρεναλίνη που κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα είναι η Anapen. Θα πρέπει να συνταγογραφείται ,εκ νέου, πριν τη λήξη της.


ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η θεραπεία εκλογής για την αναφυλαξία στα υμενόπτερα είναι η ενέσιμη ανοσοθεραπεία (εικόνα 9) με δηλητήριο υμενόπτερων. Αυτή γίνεται με την χορήγηση μικρών ποσοτήτων δηλητηρίου μέχρι δόσεων πολλαπλάσιων του δηλητηρίου ενός νυγμού υμενόπτερου. Στόχος είναι η απόκτηση ανοχής του ασθενούς, ώστε να μην αντιδρά με αλλεργικά συμπτώματα στο δηλητήριο. Οι ενέσεις γίνονται κάθε μήνα , σε αλλεργιολογικό ιατρείο ή σε νοσοκομείο, και ο ασθενής παραμένει στο χώρο για συγκεκριμένο χρόνο μετά την ένεση με σκοπό την επίβλεψη του ασθενούς. Αντιδράσεις μπορούν να εμφανισθούν κυρίως στην αρχή της ανοσοθεραπείας, άλλα είναι συνήθως ήπιες. Διαρκεί από 3 ως 5 έτη, σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να γίνεται και εφόρου ζωής. Η αποτελεσματικότητά της είναι ιδιαίτερα υψηλή, γύρω στο 90-95% στις σφήκες και γύρω στο 75-80% στη μέλισσα. Αλλα ακόμη και σε περίπτωση αποτυχίας η αντίδραση είναι συνήθως σαφώς ηπιότερη της αντίδρασης πριν την έναρξη της ανοσοθεραπείας.






8. Τι μέτρα πρέπει να λάβω , ώστε να μειώσω την πιθανότητα να ξανατσιμπηθώ;



ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΑΥΞΗΜΕΝΟ ΚΙΝΔΥΝΟ ΙΔΙΩΣ ΤΟΥΣ ΘΕΡΜΟΥΣ ΜΗΝΕΣ :


Σπορ σε εξωτερικούς χώρους (με ανοιχτό το στόμα ή με λίγα ρούχα)

Παραμονή κοντά σε μελίσσια όταν οι μέλισσες μαζεύουν το μέλι.

Απομάκρυνση σφηκοφωλιών από στέγες, παράθυρα και αλλού

Περπάτημα με ακάλυπτα τα πόδια

Κηπουρική (ειδικά κόψιμο λουλουδιών ή φράχτη) (εικόνα 11)

Μάζεμα φρούτων


ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

ΑΡΧΗ

Ρινίτιδα

Εικόνα 1. Μέλισσα

Εικόνα 2. Κοινή σφήκα

Εικόνα 3. Πολίστας

Εικόνα 4. V.crabro (Σκούρκος)

Εικόνα 5. Μελισσοκόμοι

Εικόνα 6. Μεγάλη τοπική αντίδραση στο χέρι

Εικόνα 7. Συμμετοχή του δέρματος σε αναφυλαξία με την εικόνα οξείας κνίδωσης

Εικόνα 8. Εκτέλεση αυτοενιέμενης αδρεναλίνης απο τον ίδιο τον ασθενή στο μηρό του.

Εικόνα 9. Ενέσιμη ανοσοθεραπρία με δηλητήριο υμενοπτέρων

Εικόνα 10. Αποφυγή ρούχων με έντονα χρώματα

Εικόνα 11. Ενασχόληση με την κηπουρική